Yangın Söndürme Cihazları KKT Tüpleri Nedir?

Yangın söndürme sistemleri ve ekipmanları sektörünün temel taşlarından biri olan KKT (Kuru Kimyevi Tozlu) yangın söndürme cihazları; kimyasal yapıları, söndürme mekanizmaları, ilgili standartları ve kullanım alanları ile profesyonel bir teknik altyapı gerektirir.

1. Kuru Kimyevi Toz (KKT) Nedir ve Kimyasal Yapısı

KKT, yangın anında alev zincirleme reaksiyonunu keserek ve boğma/örtme etkisi yaratarak söndürme yapan özel katkı maddeleriyle işlenmiş ince taneli kimyasal bileşiklerdir. Tozların depolama sırasında topaklanmasını (caking) önlemek ve akışkanlığını artırmak için hidrofobik maddelerle (silikon bazlı bileşikler gibi) kaplanırlar.

Kullanım alanlarına göre temel kimyasal bileşenleri şunlardır:

• ABC Tozları: Ana etken madde Monoamonyum Fosfat ($NH_4H_2PO_4$) içerir. Genellikle %40 ile %90 arasında değişen oranlarda saf bileşen barındırır. Kalan kısmı sülfatlar, akışkanlaştırıcılar ve silikonlaştırıcı ajanlardır.

• BC Tozları: Genellikle Sodyum Bikarbonat ($NaHCO_3$) veya Potasyum Bikarbonat ($KHCO_3$ - Purple-K) bazlıdır.

• D Sınıfı Tozlar: Yanıcı metaller (magnezyum, titanyum, lityum vb.) için özel olarak üretilen grafit, sodyum klorür veya özel tuz karışımlarıdır.

2. İlgili TS EN Normları ve Standartlar

KKT'li yangın söndürme cihazlarının üretimi, performansı, testi ve dolumu ulusal ve uluslararası standartlarla sıkı bir şekilde denetlenmektedir. Sektörde baz alınan başlıca normlar şunlardır:

• TS EN 3-7 + A1: Taşınabilir yangın söndürme cihazları - Bölüm 7: Özellikler, performans ve deneyler. (Cihazların yangın söndürme yetenekleri [örneğin 21A, 113B gibi], basınç dayanımı, korozyon direnci ve emniyet tertibatları bu standarda göre test edilir).

• TS EN 3-8: Taşınabilir yangın söndürme cihazları - Bölüm 8: Azami müsaade edilen basıncı 30 bar veya daha az olan cihazlar için imalat, basınç direnci ve mekanik deneyler.

• TS EN 3-9: Taşınabilir yangın söndürme cihazları - Bölüm 9: Çelik tüpler için EN 3-7'ye uygun olarak azami müsaade edilen basıncı 30 bar veya daha az olan cihazlar gövde basınç dayanımı gereklilikleri.

• TS EN 615: Yangın koruma - Yangın söndürme maddeleri - Tozlar (D sınıfı tozlar haricindeki tozlar için fiziksel ve kimyasal özellik gereklilikleri, nem oranı, tane boyutu dağılımı ve kimyasal bileşim sınırları).

• TS EN 1866 serisi: Tekerlekli (mobil) tip yangın söndürme cihazları için özellikler ve testler.

3. Yangın Sınıflarına Göre Uygunluk ve Performans

KKT cihazları etiket üzerindeki harflerle sınıflandırılır:

Yangın Sınıfı

Açıklama

KKT Uygunluğu

A Sınıfı

Katı maddeler (ahşap, kağıt, kumaş, plastik vb.)

Sadece ABC tipi tozlar uygundur (kor haline gelen yangınlarda yüzeyi kaplayarak boğar).

B Sınıfı

Sıvı maddeler (benzin, tiner, akaryakıt, boya vb.)

ABC ve BC tozları etkindir. Yüzeyi film gibi kaplayarak oksijen temasını keser.

C Sınıfı

Gaz akışkanlı yangınlar (LPG, doğal gaz, asetilen vb.)

ABC ve BC tozları etkindir. Yanma zincir reaksiyonunu en hızlı kıran sınıftır.

D Sınıfı

Metal yangınları

Yalnızca özel D sınıfı tozlar kullanılır.

4. Söndürme Mekanizması

KKT, yangına üç temel mekanizma ile müdahale eder:

1. Kimyasal Etki (Negatif Katalizör Etkisi): Toz tanecikleri alev bölgesinde ayrışarak serbest radikallerle reaksiyona girer ve yanma zincirleme reaksiyonunu (yanma 3geni/4geni) fiziksel ve kimyasal olarak kırar.

2. Boğma Etkisi: Isı ile karşılaşan monoamonyum fosfat eriyerek yanan malzemenin üzerinde yapışkan, camsı bir tabaka oluşturur ve oksijenin yakıtla temasını engeller.

3. Soğutma Etkisi (İkincil): Çok sınırlı düzeyde, ısının bir kısmını absorbe ederek soğutmaya katkı sağlar (ancak ana mekanizma kimyasal ve boğmadır).

5. Teknik Özellikler ve Dolum / Bakım Kriterleri

• İtici Gaz: Genellikle kuru azot ($N_2$) gazı veya kuru hava ile basınçlandırılır (Tipik çalışma basıncı 20 °C'de 12-15 bar civarındadır).

• Gövde Malzemesi: TS EN standartlarına uygun olarak derin çekme sac (genellikle DC01 veya eşdeğer basınçlı kap çeliği) veya dikişsiz çelik çekme tüplerden imal edilir.

• Basınç Göstergesi (Manometre): Cihazın çalışma basıncını gösterenimi dahili manometre bulunur (TS EN 3-7 gereği).

• Periyodik Kontrol ve Dolum: KKT cihazlarının periyodik muayeneleri ve hidrostatik testleri belirli periyotlarla yapılmalıdır. Tozun fiziksel ömrü ve nem kapma riski göz önüne alınarak, standartlara ve üretici talimatlarına göre belirli aralıklarla (genellikle 2-4 yılda bir komple boşaltılıp yenilenmesi veya kontrol edilmesi) bakımdan geçmelidir.

6. Avantajları ve Dezavantajları

• Avantajları:

  • Çok geniş bir kullanım alanına sahiptir (özellikle endüstriyel tesisler, araçlar ve panolar).

  • Hızlı bir şekilde alevleri bastırır ve şok söndürme etkisi yüksektir.

  • Elektrik iletkenliği düşüktür (kuru toz olması nedeniyle belirli gerilim altındaki elektrik yangınlarında kullanılabilir).

• Dezavantajları:

  • Söndürme sonrasında yoğun kalıntı (toz tabakası) bırakır; elektronik kartlarda ve hassas mekanizmalarda korozyona ve kalıcı hasara yol açabilir.

  • Görüş mesafesini ani olarak sıfıra indirebilir (kapalı alan tahliyelerinde dezavantaj yaratabilir).

  • Boğulma riski veya solunum yollarında tahriş edici etkisi nedeniyle kapalı dar alanlarda dikkatli kullanılmalıdır.

Biomer Yangın Tüpü Dolum Tesisi, Yangın Ekipmanları , Yangın Tesisatları Kurulum Montaj ve Danışmanlık Hizmetleri. 

 Müfide İlhan, 6129. Sk. No:61, 33040 Akdeniz/Mersin  +90 324 320 01 10 - 0536 815 36 47