Yangın Söndürme Cihazları Foam Köpük Tüpleri Nedir?

Endüstriyel tesislerde, depolama alanlarında, akaryakıt dolum istasyonlarında ve özellikle A sınıfı (katı) ve B sınıfı (sıvı) yangın risklerinin bir arada bulunduğu ortamlarda en etkili söndürme sistemlerinden biri Foam (Köpük) tipi yangın söndürme tüpleridir. Su bazlı kimyasalların özel köpürtücü ajanlarla zenginleştirilmesiyle üretilen bu cihazlar, özellikle sıvı yakıt yangınlarında benzersiz bir performans sergiler.

1. Köpük Türleri ve Kimyasal Yapısı

Köpük konsantreleri, suyun yüzey gerilimini düşürerek yanan sıvı yüzeyinde homojen bir battaniye (film tabakası) oluşturmasını sağlayan bileşiklerdir. Kullanım alanlarına ve kimyasal yapılarına göre temel köpük türleri şunlardır:

• AFFF (Aqueous Film-Forming Foam - Sulu Film Yapıcı Köpük): Hidrokarbon esaslı yakıtların (benzin, mazot, tiner vb.) üzerinde suyun'den daha hafif bir film tabakası oluşturarak hızla yayılan ve buharlaşmayı kesen en yaygın türdür.

• AR-AFFF (Alcohol-Resistant AFFF - Alkol Dirençli Köpük): Alkol, eter, keton gibi polar (suda çözünebilen) kimyasallarla temas ettiğinde köpüğün erimesini/çözünmesini önleyen polimerik bir bariyer oluşturan gelişmiş köpük türüdür.

• Protein ve Floroprotein Köpükler: Hayvansal protein hidrolizatlarından üretilir. Yüksek ısıya dayanıklı ağır köpük battaniyeleri oluşturur; genellikle büyük petrol tanklarında tercih edilir.

2. İlgili TS EN Normları ve Standartlar

Köpüklü yangın söndürme cihazlarının ve kullanılan köpük konsantrelerinin imalatı, performansı ve testleri ulusal ve uluslararası standartlarla sıkı kurallara bağlanmıştır:

• TS EN 3-7 + A1: Taşınabilir yangın söndürme cihazları - Bölüm 7: Özellikler, performans ve deneyler (Köpüklü cihazların A ve B sınıfı yangınlardaki söndürme performans yetenekleri bu standarda göre test edilir).

• TS EN 3-8 / TS EN 3-10: Taşınabilir yangın söndürme cihazları için imalat, basınç direnci ve mekanik deney gereklilikleri.

• TS EN 1568 (Bölüm 1-4): Yangın söndürme maddeleri - Köpük konsantreleri (Su karışmayan ve su karıştırılabilen sıvı yüzeylerine tatbik edilen orta, alt ve yüksek genleşmeli köpük konsantrelerinin fiziksel ve kimyasal özellik testleri).

• TS EN 1866 serisi: Tekerlekli (mobil) tip köpüklü yangın söndürme cihazları (büyük kapasiteli 50 lt / 100 lt arabalı sistemler için).

3. Yangın Sınıflarına Göre Uygunluk

Köpük tüpleri her yangın sınıfında güvenle kullanılamaz; su bazlı olması kritik kısıtlamalar getirir:

Yangın Sınıfı

Açıklama

Köpük (Foam) Uygunluğu

A Sınıfı

Katı maddeler (ahşap, kağıt, kumaş, plastik vb.)

Mükemmel Uygunluk. Su bazlı olduğu ve yüzey gerilimini kırdığı için katıların derinliklerine nüfuz ederek etki eder.

B Sınıfı

Sıvı maddeler (akaryakıt, boya, tiner, yağlar vb.)

Ana Kullanım Amacı. Sıvı yüzeyini tamamen kaplayarak oksijen temasını ve buharlaşmayı keser.

C Sınıfı

Gaz akışkanlı yangınlar (LPG, doğal gaz vb.)

Uygun Değildir. Gaz yangınlarında köpüğün söndürücü etkisi yoktur.

Elektrikli Cihazlar

Panolar, transformatörler, canlı hatlar

Kesinlikle Uygun Değildir. Su içerdiği için yüksek elektrik akımını iletir ve kullanıcı için ölümcül elektrik çarpması riski yaratır.

4. Söndürme Mekanizması

Köpük söndürücüler yangına üç temel fiziksel etkiyle müdahale eder:

1. Boğma / Örtme Etkisi (AFFF): Akaryakıt yüzeyinde hızla yayılan ince su film tabakası ve köpük battaniyesi, yakıtın oksijenle temasını tamamen keser ve yanıcı gaz çıkışını bloke eder.

2. Soğutma Etkisi: İçeriğindeki yüksek oran sayesinde yanan malzemenin ısısını hızla düşürür.

3. Yeniden Tutuşmayı Önleme: Oluşan fiziksel köpük tabakası uzun süre bozulmadan kalarak sıcak yüzeylerin yeniden hava almasını ve reaksiyona girmesini engeller.

5. Teknik Özellikler ve Donanım Detayları

• Gövde Yapısı ve İç Kaplama: Köpük kimyasalları su içerdiği ve asidik/bazik karakter gösterebileceği için standart sac tüpler zamanla korozyona uğrayabilir. Bu nedenle TS EN standartlarına uygun köpük tüplerinin iç yüzeyleri özel polietilen veya koruyucu epoksi astarla kaplanır.

• İtici Gaz: Genellikle kuru azot ($N_2$) gazı ile basınçlandırılır.

• Nozul / Püskürtme Ucu: KKT veya $CO_2$ cihazlarından farklı olarak köpük cihazlarında havayı köpük sıvısıyla karıştırarak zenginleştiren (aspirasyonlu) özel lans veya nozullar kullanılır. Bu sayede köpük hacim kazanarak püskürtülür.

• Donma Tehlikesi: Su bazlı oldukları için sıfırın altındaki (-0 °C ve altı) ortamlarda köpük sıvısı donabilir. Açık alanda konumlandırılacaksa donmaya karşı korumalı (antifrizli özel formülasyonlu) köpükler tercih edilmelidir.

6. Avantajları ve Dezavantajları

• Avantajları:

  • Akaryakıt ve yanıcı sıvı yangınlarında (B sınıfı) en yüksek performansı gösteren söndürücüdür.

  • Akaryakıtın yüzeye yayılarak tekrar alevlenmesini (flashback) önleyen kalıcı bir bariyer kurar.

  • Katı maddelerde (A sınıfı) suyun penetrasyon gücünü artırarak derinlemesine söndürme sağlar.

• Dezavantajları:

  • Elektrik Riski: Canlı elektrik bulunan ortamlarda kesinlikle kullanılamaz.

  • Korozyon ve Atık: Söndürme sonrasında ıslak ve köpüklü bir atık bırakır; temizlenmesi KKT'ye göre daha zahmetlidir ve metal yüzeylerde uzun süre kalırsa korozyon yapabilir.

  • Donma Hassasiyeti: Soğuk kış koşullarında depolama ve açık alan kullanımı için özel önlem (donmaya dirençli katkı) gerektirir.

Biomer Yangın Tüpü Dolum Tesisi, Yangın Ekipmanları , Yangın Tesisatları Kurulum Montaj ve Danışmanlık Hizmetleri. 

 Müfide İlhan, 6129. Sk. No:61, 33040 Akdeniz/Mersin  +90 324 320 01 10 - 0536 815 36 47